Breng buiten weer binnen
Met 'Haal de natuur weer in huis', introduceert VELUX ontwerptips op basis van het 'Breng buiten weer binnen' principe, zodat mensen hun leefruimtes in kunnen richten met de natuur in gedachten. Deze richtlijnen zijn in samenwerking met een team van experts en architecten ontwikkeld en toegepast. Met de 'Breng buiten weer binnen' ontwerpen van VELUX komt er overal in huis daglicht en frisse lucht binnen, inclusief de bijbehorende geluiden en geuren van de natuur.

“De relatie tussen natuur, architectuur en interieurontwerp bestaat al eeuwenlang. In veel woningen is die relatie tegenwoordig verstoord. Wij willen graag een inspiratiebron zijn zodat mensen hun huis zo in kunnen richten dat het voelt alsof de natuur dichtbij is,” licht Marthijn Reekers, architect Daglicht & Binnenklimaat bij VELUX Nederland toe.

Meer tijd in de buitenlucht: hoe doet de rest van de wereld het?
Uit het onderzoek van VELUX blijkt dat naast het feit dat respondenten meer tijd in de natuur willen doorbrengen, 77% van mening is dat ze hun dagelijkse routine en levensstijl moeten aanpassen om dit mogelijk te maken. In Italië ligt dat aantal aanzienlijk hoger, daar is 88% van mening dat ze veranderingen moeten doorvoeren. Canada is het land met het hoogste percentage mensen die een uur of minder per dag in de natuur doorbrengen (69% in vergelijking met een wereldwijd gemiddelde van 52%). Binnenshuis kijkt twee derde (66%) van de mensen graag door een raam naar het weer buiten.

Meer informatie over de VELUX campagne 'Haal de natuur weer in huis' is te vinden op www.letnaturebackin.com

Appendix

Ontwerptips om de natuur in huis te halen

1. Ontwerpen met een blik naar buiten
We hebben de neiging om ramen vanzelfsprekend te vinden. Maar vaak verliezen we elk gevoel van tijd en ruimte als we geen zicht hebben op buiten. Een raam betekent niet alleen zicht op de wereld, maar ook op de plek die jij daarin inneemt. We worden deel van de natuur als we de dag nacht zien worden, en de seizoenen zien veranderen. Kijkend naar de wolken en de lucht kom je in verbinding met de natuur. Een oerverbinding die er altijd al is geweest. Weet je nog dat je met je rug op het gras lag en de wolken aan je voorbij zag trekken? Of dat je 's nachts naar de sterren keek?

2. Ontwerpen met daglicht
Er kan niets op tegen daglicht. Zelfs het beste kunstlicht kan niet tippen aan de kracht en energie van daglicht. De zon is een krachtige en duurzame bron van licht en energie, dus ook goed voor je energierekening. Dankzij daglicht voelt je huis open en uitnodigend aan en heeft het een ruimtelijke uitstraling. Daglicht dat van bovenaf komt is een zeer efficiënte manier om daglicht diep in je woning te laten komen. 's Morgens al gelijk van voldoende daglicht in huis genieten, helpt om je bioritme in balans te houden. Dit is essentieel om je gezond en uitgerust te voelen!

3. Ontwerpen met natuurlijke ventilatie
Een ruimte vol frisse lucht is een ruimte gevuld met geluiden en geuren uit de natuur. Het ruisen van de bomen in de wind, het gekletter van de regen op het terras en het fluiten van de vogels. De geur van vers gemaaid gras en bloesem. De frisheid van de ochtend, de warmte van de middag en de koelte van de nacht. Het openen van ramen en deuren voor een natuurlijke luchtstroom is een eenvoudige manier om een gezond binnenklimaat te creëren. Frisse lucht is van essentieel belang voor onze gezondheid. We voelen ons er beter door en het maakt onze geest scherper.

Meer tijd in de buitenlucht: hoe doet de rest van de wereld het?
Uit het onderzoek blijkt dat naast het feit dat respondenten meer tijd in de natuur willen doorbrengen, 77% van mening is dat ze hun dagelijkse routine en levensstijl moeten aanpassen om dit mogelijk te maken. In Italië ligt dat aantal aanzienlijk hoger, daar is 88% van mening dat ze veranderingen moeten doorvoeren. Canada is het land met het hoogste percentage mensen die een uur of minder per dag in de natuur doorbrengen (69% in vergelijking met een wereldwijd gemiddelde van 52%).

“De komende generatie zal waarschijnlijk nog minder verbonden zijn met de natuur, tenzij wij onze manier van leven gaan verandering. Het binnenlaten van daglicht en frisse lucht in huis kan één van de vele manieren zijn om onze verbinding met de natuur te herstellen,” zegt Marthijn Reekers, architect Daglicht & Binnenklimaat bij VELUX Nederland.

Positief effect op welzijn
Toch is het belangrijk dat we naar buiten gaan; een ‘frisse neus halen’ en tijd doorbrengen in de natuur is erg gezond. Volgens studie van onderzoeksinstituut RAND Europe, draagt een verbinding met de natuurlijke omgeving namelijk bij aan een goede gezondheid en welzijn.

“De natuur kan het risico op ziektes die te maken hebben met chronische stress verminderen, maar biedt ook een aantal bijkomende voordelen, zoals het bevorderen van subjectief welzijn,” legt gedragswetenschapper Terry Hartig, van de Universiteit van Uppsala, Instituut voor Huisvesting en Stedelijk Onderzoek, uit. Hij heeft gedocumenteerd hoe blootstelling aan de natuur herstellend kan werken en mogelijk stress kan beperken en het welzijn kan verbeteren.

Meer informatie over de VELUX campagne ’Haal de natuur weer in huis’ is te vinden op www.letnaturebackin.com.

YouGov-enquête
Totaal aantal respondenten 16.853 volwassenen. Het veldwerk is gehouden tussen 15 april – 1 mei 2019. Het onderzoek is online uitgevoerd in Europa en Noord Amerika (Nederland, Duitsland, Frankrijk, België, Groot-Brittannië, VS, Canada, Denemarken, Tsjechië, Slowakije, Polen, Italië, Oostenrijk, Zwitserland en Spanje).

RAND Europa verkennende studie
In opdracht van de VELUX Groep onderzocht onafhankelijk onderzoeksinstituut RAND Europe of klinisch onderzoek een correlatie tussen de natuur en de geestelijke gezondheid en welzijn heeft geïdentificeerd. Dit werk bestond uit een beoordeling van de bestaande literatuur die het afgelopen jaar is gepubliceerd in de PubMed-database en Cochrane-reviews van de afgelopen vijf jaar. Tien systematische reviews bleken relevant en een aantal daarvan benadrukken een positieve link tussen natuur, blootstelling aan de natuur en geestelijke gezondheid. Gedurende het volledige onderzoeksproces heeft RAND Europe de volledige redactionele controle over en onafhankelijkheid behouden met betrekking tot de analyses die zijn uitgevoerd en gepresenteerd in dit rapport. Hun werk informeert het algemeen belang en mag niet worden opgevat als een commerciële goedkeuring. Lees het rapport op https://www.rand.org/pubs/research_reports/RR3122.html

Over RAND Europe
RAND Europe is een non-profit onderzoeksorganisatie die helpt bij het verbeteren van beleid en besluitvorming door onderzoek en analyse. Hun bevindingen en aanbevelingen zijn gebaseerd op strikt reviews van collega-onderzoekers en analyse, met als doel het algemene belang te laten profiteren van de impact en brede verspreiding van hun werk.

"De laureaten van 2018, Sambuichi en Ward, illustreren beiden op briljante wijze de veelzijdigheid van het werken met daglicht. En hoe verschillend ze ook lijken, ze delen allebei een diepe toewijding aan daglicht", aldus de internationale jury. “De gebouwen van Sambuchi dienen als een continue inspiratie met zijn buitengewone eenvoud en altijd aanwezig daglicht. Het werk van computerwetenschapper Greg Ward heeft het veld van daglichtmodellering veranderd en heeft duizenden ingenieurs en architecten de mogelijkheid gegeven om middels zijn computersoftware te werken met daglicht in hun projecten.”

Hiroshi Sambuichi: architectuur aangedreven door de natuur
Hiroshi Sambuichi werd bekroond vanwege zijn vermogen om de relatie tussen natuur en architectuur in balans te brengen. De beweging van aarde, wind, lucht, water en zon zijn integrale onderdelen in zijn gebouwen, waaronder het Shizuki-kasteelhuis en de Naoshima-hal in Japan. Als zodanig bestaan zijn gebouwen in harmonie met hun omgeving. Sambuichi's benadering van een locatie is een bijzonderheid, die een langetermijnstudie en reflectie op de kwaliteiten en krachten van de natuur impliceert. Voordat het ontwerp wordt ontwikkeld, onderzoekt Sambuichi het seizoensgebonden klimaat van het landschap en experimenteert dit met fysieke modellen ter plaatse tot wel twee jaar. Deze overwegingen komen naar voren in de architectuur waardoor zijn werk die geworteld is in de lokale omgeving.

De Amerikaanse architect James Carpenter, voormalig laureaat van de Daylight Award en lid van de jury, beschrijft de aanpak van Sambuichi als volgt: "Alle architecten zeggen dat de locatie belangrijk is voor een ontwerp. Voor Sambuichi is er echter een veel diepere en fijnere korrel voor zijn begrip van de locatie. Het is een begrip dat resoneert met de krachten van de wind, regen, zon en aarde elementen, sprekend tot een meer metafysisch subliem." Hiroshi Sambuichi reageert: “Een nauwkeurig onderzoek van veranderende windrichtingen en intensiteiten bij daglicht beïnvloedt de locatie en stelt me in staat om te begrijpen wat voor soort architectuur echt nodig is op iedere locatie. Ik ben vereerd, maar ook dankbaar voor deze erkenning van de aard van het daglicht."

Greg Ward: maker van revolutionaire software
Greg Ward is de maker van het revolutionaire softwareprogramma Radiance, waarmee drie decennia onderzoekers de mogelijkheden van daglicht konden voorstellen. Ward's passie voor het verbeteren van de software heeft geleid tot een sterke gemeenschap van Radiance-gebruikers die een verdere impact hebben op het gebied van daglichtonderzoek en daglicht in de architectuur. Ward staat daarnaast bekend als een genereuze initiator van talloze daglichtseminars en gaat in persoonlijke dialoog met jonge onderzoekers en promovendi en professionals. Stephen Selkowitz, lid van de jury van de Daylight Award, zegt: "Het programma, dat nu al meer dan 30 jaar in gebruik is, legt alle subtiele interacties vast die het licht met de omgeving heeft. Van hoe het daglicht door glas komt, tot hoe het weerkaatst op oppervlakken in een ruimte, naar hoe mensen het ervaren in een binnen- of buitenruimte." Greg Ward reageert: "Ik heb altijd de nadruk gelegd op werkende, praktische systemen, in tegenstelling tot puur academische doeleinden. Voor mij is deze prijs een belangrijke erkenning van veel meer dan mijn werk. Het erkent de bijdrage van een hele gemeenschap aan daglichtvoorspelling en opname in de gebouwde omgeving".

Ward heeft de interactie van daglicht en materie op een breed scala van fysieke schalen onderzocht, van unieke bouwmaterialen met gespecialiseerde optische eigenschappen, tot de ruimtelijke definitie van complexe gebouwinterieurs en gevels, en tot onze stedelijke en natuurlijke omgeving. Radiance is op verschillende manieren toegepast op architectuur, productontwerp, tuinbouw, thermische simulatie, fotovoltaïsche energie- en gezondheidseffecten. Het is ook gebruikt in unieke situaties, zoals het assisteren van astronauten bij hun training om te werken onder de zware lichtomstandigheden in de ruimte.

De Zwitserse onderzoeker Marilyne Andersen, voormalig laureaat en voorzitter van de jury van The Daylight Award, licht toe: "Greg Ward heeft de motor ontwikkeld die duizenden mensen - onderzoekers en architecten - tegenwoordig gebruiken om beslissingen te nemen en hun verdere werk te ontwikkelen."

Daglicht ook van invloed op de productiviteit bij vrouwen
Niet alleen het humeur, ook de productiviteit is bij vrouwen sterker afhankelijk van daglicht dan bij mannen. Ruim een derde (37%) zegt dat hun productiviteit voor een groot gedeelte afhankelijk is van daglicht, tegen 24% van de mannen. Opvallend is het grote verschil tussen generaties: daglicht beïnvloed de productiviteit van jongere mensen (42%) een stuk meer dan van 50-plussers (28%) en 60-plussers (23%). In totaal zegt ruim de helft (59%) dat daglicht wezenlijk tot veel invloed heeft op hun productiviteit.

Daglicht bepaalt minder sterk de slaap van 60-plussers: 34% zegt dat daglicht op geen enkele manier hun slaap beïnvloed. Daar tegenover staat dat 65% van de jongvolwassenen zegt dat daglicht redelijk tot veel invloed heeft op hun slaap. Ook hierin scoren vrouwen (55%) een stuk hoger dan mannen (44%).

In vergelijking met andere landen blijken Nederlanders een nuchter volkje. Van de onderzochte landen zeggen Nederlanders het meest dat hun humeur helemaal niet beïnvloed wordt door daglicht. De stemming van Italianen is het meest afhankelijk van de hoeveelheid daglicht waaraan ze worden blootgesteld.

Effecten van daglicht op gezondheid
Onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie laat zien dat we tot 90% van onze tijd binnen doorbrengen, waarmee we onszelf afsluiten van de oppeppende kracht van natuurlijk licht. Het effect van daglicht op onze slaap en productiviteit is groot, zo blijkt uit tal van onderzoeken. Blootstelling aan voldoende daglicht draagt bij aan een goede nachtrust en te weinig daglicht heeft een negatieve invloed op de gezondheid.

“Blootstelling aan licht-donkercycli is een cruciaal onderdeel van ons bioritme,” zegt Dr. Steven Lockley van Harvard Medical School. “Daglicht reset dagelijks onze biologische klok zodat we afgestemd zijn op de omgevingstijd. Licht is hierbij de primaire tijdsindicator.”

Voor een goede nachtrust hebben we overdag voldoende daglicht nodig en 's nachts voldoende duisternis. Een aantal mogelijke gevolgen van slecht slapen zijn depressies, diabetes, hartziekten en gewichtstoename. Andere bijwerkingen die samenhangen met slecht slapen zijn onder andere een hoger risico op ongelukken op het werk, verminderde concentratie, neerslachtigheid en moeite om beslissingen te nemen³.

Tips voor meer daglicht tijdens de donkere dagen:

• Stimuleer je bioritme

Ons lichaam kan alleen synchroniseren met het zogenaamde 24-uurs bioritme van ‘slaap, werk, prestaties’ door de juiste blootstelling aan daglicht en duisternis. Jongvolwassenen hebben een vertraagde biologische klok waardoor ze het moeilijk vinden om ’s ochtends op te staan. Zorg met name voor hen, indien mogelijk voor een slaapkamer oostwaarts richting de ochtendzon. Kies daarnaast in de slaapkamer voor gordijnen die ’s nachts zoveel mogelijk licht tegenhouden.

• Maak een wandeling

De meeste wetenschappers zijn het erover eens dat blootstelling aan twee uur daglicht per dag een grote stimulans is voor ons mentale welzijn. Ga naar buiten als je de kans hebt en probeer regelmatig je benen te strekken.

• Volg het (natuurlijke) licht

Verlicht je huis en werkplek met zoveel mogelijk daglicht. Kunstlicht kan de kwaliteit van zonlicht, dat een natuurlijk antidepressivum is, niet kopiëren, dus probeer daglicht als primaire lichtbron te gebruiken en het aan te vullen met kunstlicht wanneer dat nodig is. Verplaats ook de eettafel of je bureau dichter naar het raam toe.

Website: www.theindoorgeneration.com

Over het onderzoek
Dit wereldwijde onderzoek werd uitgevoerd als onderdeel van een rapport dat het belang van gezonde woningen benadrukt. Het rapport beschrijft ook kleine veranderingen die mensen zelf kunnen maken om hun leefomgeving te verbeteren en dagelijks meer blootgesteld te worden aan daglicht. Uit de eerste bevindingen van het Indoor Generation-rapport blijkt dat ongeveer een vijfde (18%) bijna de hele dag binnen zit, ongeveer 21 tot 24 uur.

Opmerkingen voor redacteuren

Bronnen

1. Mensen brengen tot 90 procent van hun tijd binnen door (rapport WGO Europa 2002, United States Environmental Protection Agency).
2. Principles of healthy lighting: a role for daylight, Jennifer Veitch, NRCC. 2012
3. De productiviteit van kantoorpersoneel wordt beïnvloed door slecht licht (Heschong Mahone Groep (2003) Windows and Offices: A Study of Office Worker Performance and the Indoor Environment).

1. Why Sleep Matters – the economic costs of insufficient sleep: A cross country comparative analysis (Nov 30, 2016), RAND Corporation https://www.rand.org/pubs/research_reports/RR1791.html

YouGov-enquête

1. Het onderzoek voor het Indoor Generation-rapport werd uitgevoerd door YouGov, dat in maart en april 2018 enquêtes afnam onder ongeveer 16.000 huiseigenaren in Noord-Europa en Noord-Amerika (Groot-Brittannië, Verenigde Staten, Canada, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, België, Nederland, Tsjechië, Slowakije, Italië, Oostenrijk, Zwitserland en Spanje).
2. Numerous studies have also proven the role of daylight in promoting a good night’s sleep while highlighting the negative impacts a lack of daylight has on health
   • Source: Why Sleep Matters – the economic costs of insufficient sleep: A cross country comparative analysis (Nov 30, 2016), RAND Corporation
   • https://www.rand.org/pubs/research_reports/RR1791.html

Hoe beïnvloedt daglicht uw stemming?

In hoeverre beïnvloedt daglicht uw nachtrust?

In hoeverre beïnvloedt daglicht uw productiviteit?

Biologische klok
“Als het tijdens onze slaap volledig donker is, zijn we overdag gevoeliger voor daglicht en krijgen we meer energie,” legt Michel Sombroek, algemeen directeur van VELUX Nederland uit. “Dat komt omdat het contrast tussen daglicht en duisternis in harmonie is met onze biologische klok, die ons vertelt dat we overdag actief moeten zijn en ’s nachts rust moeten nemen. Hoe beter we die klok volgen, hoe frisser en fitter we overdag zijn.”

Een slaapkamer volledig verduisteren is extra belangrijk in de zomermaanden, wanneer de zon eerder op komt. In de stad is die uitdaging vaak nog groter. Daar is ook ’s nachts veel kunstverlichting – zoals straatlantaarns, etalages en reclameborden – die het extra moeilijk maakt om op tijd de slaap te vatten en niet te vroeg weer wakker te worden. Vooral straatverlichting dichtbij het raam kan een goede nachtrust danig verstoren.

Gordijnen voor totale duisternis
Oplossingen voor volledig verduistering zijn er gelukkig voldoende. Zo houden VELUX verduisterende plisségordijnen het licht van buiten het hele jaar door tegen. Maar ze creëren ook een eigen sfeer in huis. “Het is een misvatting dat gordijnen zwart moeten zijn,” aldus Sombroek. “Als de stof maar dik genoeg is, zorgen zelfs gordijnen met lichte kleuren voor een volledig verduisterend effect.”

Ventilatie en koeling
Niet alleen verduistering maar ook frisse lucht en koeling dragen in de zomermaanden bij aan een goede nachtrust, zo blijkt uit onderzoek. Simpele maatregelen zoals ’s avonds ramen en deuren tegen elkaar open zetten, kunnen al een groot verschil maken. Insectenhorren kunnen hierbij zorgen dat ongewenste gasten buiten blijven. Ook de temperatuur moet niet te hoog oplopen. Daardoor duurt de fase van diepe slaap korter en wordt je sneller wakker. Vooral voor ramen op het zuiden, is een goede zonwering overdag belangrijk om oververhitting te voorkomen. VELUX rolluiken houden overdag de warmte tegen en zorgen 's nachts voor een donkere kamer. 

Tips voor een goede nachtrust tijdens warme zomermaanden
1. Zet bevroren flessen water voor het raam zodat de lucht nog koeler wordt
2. Plaats een ventilator voor je open raam zodat de koele nachtlucht van buiten sneller door je huis heen geblazen wordt
3. Sluit overdag alle ramen en deuren en zet 's avonds alles open als de zon weg is en de lucht al afgekoeld is
4. Zet ramen tegenover elkaar open
5. Zorg voor een dakraam boven je trapgat zodat de warmte naar buiten trekt
6. Doe gordijnen open na zonsondergang zodat frisse lucht de kamer in kan
7. Sluit overdag buitenzonweringen of gordijnen om de warmte van de zon tegen te houden
8. Zorg 's nachts voor goede verduistering

Het onderzoek spitst zich toe op de ‘Indoor Generation’, een typering van de huidige generatie die ten opzichte van voorgaande generaties veel meer tijd binnen spendeert. Dat mensen steeds meer binnen zijn, kan hun gezondheid schaden. Zo hebben mensen die leven in vochtige, schimmelige ruimtes maar liefst 40% meer kans op het ontwikkelen van astma.

Meer dan driekwart (77%) van de Nederlanders weet niet dat binnenlucht veel meer vervuild kan zijn dan buitenlucht. “Bij ongezonde lucht denken mensen vaak aan vervuilende fabrieken of drukke snelwegen,” zegt Philomena Bluyssen, hoogleraar Indoor Environment bij de Technische Universiteit Delft. “Wat de meeste mensen niet beseffen, is dat ook bepaalde vervuilende, ziekmakende stoffen in alledaagse huishoudelijke voorwerpen de luchtkwaliteit binnenshuis kunnen verslechteren. Voorbeelden zijn schoonmaakmiddelen, plastic speelgoed, meubilair en bouwmaterialen.” Ook veel alledaagse activiteiten – koken, schoonmaken, douchen, de was drogen, kaarsen branden en zelfs printen – beïnvloeden de luchtkwaliteit in huis. "Daarnaast speelt ventilatie natuurlijk een belangrijke rol," aldus Bluyssen.

Kinderkamer ongezondst
In maar liefst één op de zeven Nederlandse woningen is de luchtkwaliteit het grootste deel van de dag onvoldoende, zo blijkt uit recent onderzoek van het Longfonds. Daarbij bevatten kinderkamers vaak de hoogste concentraties schadelijke stoffen en behoren daarmee tot de meest ongezonde ruimten in huis als het gaat om luchtkwaliteit. Dit terwijl kinderen juist bijzonder kwetsbaar zijn voor de gevolgen van een slecht binnenklimaat omdat hun longen en hersenen nog niet volledig zijn ontwikkeld.

Betere isolatie goed voor milieu, maar niet altijd voor gezondheid
Om te voldoen aan de energieprestatie-eisen die vanaf 2020 voor de nieuwbouw gelden, worden bestaande en nieuwe gebouwen steeds intensiever geïsoleerd en luchtdicht gemaakt. Wanneer hierbij niet voldoende geventileerd en gelucht wordt, resulteert dat in vochtige, schimmelige ruimtes. En dat kan een negatief effect hebben op de gezondheid van de bewoners. Naast een grotere kans op het ontwikkelen van astma neemt het risico op luchtwegaandoeningen, COPD en andere allergieën toe.

“Gebouwen uit alle macht isoleren bespaart weliswaar energie, maar schaadt ook de kwaliteit van de binnenlucht,” zegt Marcel Vreeken, manager public affairs bij VELUX Nederland. Een blinde focus op isolatienormen in de bouwsector is dan ook ongewenst. “Ventilatie moet een integraal onderdeel zijn van elke energierenovatie,” aldus Vreeken.

Binnenleven steeds gewoner
“Ongemerkt zijn we de laatste decennia veel meer binnen gaan leven,” vertelt Vreeken. Daar waar het enkele generaties geleden nog veel normaler was om buiten te spelen, op de markt boodschappen te doen, buiten les te krijgen en fietsend of lopend naar ons werk te gaan, begeven we ons nu alleen nog buiten wanneer we ons verplaatsen tussen de gebouwen waarin we wonen, werken, leren of sporten. Vreeken: “Dat is opgeteld zelden meer dan een paar minuten per dag.” Ook jonge kinderen spelen steeds meer binnen, zo bleek uit eerder onderzoek van Jantje Beton.

”Passende maatregelen zijn hard nodig”, vindt Vreeken. “Maar daarvoor moeten we ons eerst bewuster zijn van het feit dat de luchtkwaliteit in gebouwen een belangrijke oorzaak is van gezondheidsklachten zoals droge branderige ogen, niezen en hoofdpijn.” Alleen maatregelen voor een betere binnenlucht acht Vreeken sowieso niet voldoende. “Alleen door meer tijd buiten door te brengen én onze gebouwen gezonder te maken, kunnen we de trend van ongezond binnenleven doorbreken.”

VELUX appelleert in een internationale campagne aan de negatieve gezondheidseffecten van binnenlucht om zo de Indoor Generation bewuster te maken van de invloed van binnenleven op hun gezondheid. De video daarover is te bekijken op https://www.velux.nl/indoorgeneration.

Het onderzoek spitst zich toe op de ‘Indoor Generation’, een typering van de huidige generatie die ten opzichte van voorgaande generaties veel meer tijd binnen spendeert.

De VELUX Groep lanceert een internationale campagne om meer bewustzijn te creëren over het belang van gezonde gebouwen. Met de ‘Indoor Generation’-campagne spoort VELUX architecten, bouwbedrijven en opdrachtgevers aan om gezondheid en comfort vanaf het eerste moment in ontwerpen van gebouwen te verwerken.

Goed voor milieu, maar niet altijd voor gezondheid
Om te voldoen aan de energieprestatie-eisen die vanaf 2020 voor de nieuwbouw gelden, worden bestaande en nieuwe gebouwen steeds intensiever geïsoleerd en luchtdicht gemaakt. Wanneer hierbij niet voldoende geventileerd en gelucht wordt, resulteert dat in vochtige, schimmelige ruimtes. En dat kan een negatief effect hebben op de gezondheid van de bewoners. Zo hebben ze maar liefst 40% meer kans op het ontwikkelen van astma. Ook neemt het risico op luchtwegaandoeningen, COPD en andere allergieën toe.

“Gebouwen uit alle macht isoleren bespaart weliswaar energie, maar schaadt ook de kwaliteit van de binnenlucht,” zegt Marcel Vreeken, manager public affairs bij VELUX Nederland. Een blinde focus op isolatienormen in de bouwsector is dan ook ongewenst. “Ventilatie hoort een integraal onderdeel te zijn van elk renovatie- of bouwproject,” aldus Vreeken.

Ongezond binnenklimaat
Meer dan driekwart (77%) van de Nederlanders weet niet dat binnenlucht veel meer vervuild kan zijn dan buitenlucht. “Bij ongezonde lucht denken mensen vaak aan vervuilende fabrieken of drukke snelwegen,” zegt Philomena Bluyssen, hoogleraar Indoor Environment bij de Technische Universiteit Delft. “Wat de meeste mensen niet beseffen, is dat ook bepaalde vervuilende, ziekmakende stoffen in alledaagse huishoudelijke voorwerpen de luchtkwaliteit binnenshuis kunnen verslechteren. Voorbeelden zijn schoonmaakmiddelen, plastic speelgoed, meubilair en bouwmaterialen.” Ook veel alledaagse activiteiten – koken, schoonmaken, douchen, de was drogen, kaarsen branden en zelfs printen – beïnvloeden de luchtkwaliteit in huis.

Opgroeien in ongezonde gebouwen
“Ongemerkt zijn we de laatste decennia veel meer binnen gaan leven,” vertelt Vreeken. Daar waar het enkele generaties geleden nog veel normaler was om buiten te spelen, op de markt boodschappen te doen, buiten les te krijgen en fietsend of lopend naar ons werk te gaan, begeven we ons vaak alleen nog buiten wanneer we ons verplaatsen tussen de gebouwen waarin we wonen, werken, leren of sporten. Vreeken: “Dat is opgeteld zelden meer dan een paar minuten per dag.

”Passende maatregelen zijn hard nodig, vindt Vreeken. “Maar daarvoor moeten we ons eerst bewuster zijn van het feit dat de luchtkwaliteit in gebouwen een belangrijke oorzaak is van gezondheidsklachten zoals droge branderige ogen, niezen en hoofdpijn.” Alleen maatregelen voor een betere binnenlucht acht Vreeken sowieso niet voldoende. “Alleen door meer tijd buiten door te brengen én onze gebouwen gezonder te maken, kunnen we de trend van ongezond binnenleven doorbreken.”

De video over de Indoor Generation is te bekijken op https://www.velux.nl/indoorgeneration.

“De samenwerking met VELUX Nederland helpt ons om in 2018 nog meer onderzoek te doen,” zegt Silke Veurink, coördinator bedrijvennetwerk van het Longfonds. “Het is mooi om te zien dat onze gezamenlijke doelen ons bij elkaar hebben gebracht. Samen met VELUX Nederland zetten we ons in voor gezonde lucht en gezonde longen.”

Grootste koor van Nederland strijdt mee
In de strijd voor meer gezonde longen organiseert het Longfonds op zaterdag 17 februari ‘ADEMNOOT’ in het Klokgebouw in Eindhoven. Trijntje Oosterhuis, Edsilia Rombley en duizenden andere zangliefhebbers vormen samen het grootste koor van Nederland. Onder leiding van orkestleider Stephan Geusebroek laat heel zingend Nederland haar stem horen voor mensen met een longziekte. Wil je meer weten over ‘ADEMNOOT’ of wil je ook jouw stem laten horen tijdens het concert? Kijk dan op https://www.longfonds.nl/help-mee/ademnoot-2018.

In het consumentenonderzoek vonden dit jaar een aantal opvallende verschuivingen plaats. De winnaar van 2016 Tony’s Chocolonely valt met 5% aan inspiratiewaarde terug naar de 8^e plaats. Apple (3^e) en BOL.COM (4^e) winnen juist 10 plaatsen. Marktplaats komt op de 19^e plaats nieuw binnen in de ranking en Ben & Jerry’s op de 21^e. Inspirerende merken als Triodos Bank, Starbucks, AirBNB, HEMA, Center Parcs en Landal verlaten de Inspirerende 40.

Lees het hele rapport hier terug: https://inspirerende40.nl/

Het rapport van Fraunhofer, dat gebaseerd is op cross-sectioneel onderzoek, enquêtes en diepgaande casestudy’s in 32 Europese landen, schat dat het aantal Europeanen dat in een vochtig en ongezond onderkomen leeft, in 2050 met 50% verminderd kan zijn. Dit zou het aantal mensen met gerelateerde ademhalingsziektes kunnen verlagen met 25%. In het geval van astma, zou dat 550.000 patiënten minder kunnen betekenen.

Het onderzoek van Fraunhofer IBP toont de socio-economische kosten aan van astma en COPD, bewezen effecten van het wonen in vochtige en ongezonde gebouwen. De kosten bedragen 82 miljard euro per jaar. Daaronder vallen directe uitgaven van Europese overheden aan medische behandeling en extra zorg voor patiënten, zowel in het ziekenhuis als daarbuiten, evenals indirecte kosten die het gevolg zijn van productiviteitsverlies.

Verder laat het onderzoek zien dat 84 miljoen Europeanen in vochtige en muffe gebouwen wonen, wat het risico op ademhalingsziektes en levenslange allergie met 40% verhoogt. Dit bewijst dat het aantal mensen dat in ongezonde gebouwen woont nog altijd een probleem vormt, ondanks recente bewustwording over het verband tussen binnenklimaat en volksgezondheid.

Hij wijst op de aankomende herziening van de richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD), door de Europese energie-unie, waar het kader voor nationale bouwregelgeving zal worden bepaald. Het is essentieel dat de vereisten voor een gezond binnenklimaat hierbij op de agenda staan.

Het voorkomen van vocht in huizen
Volgens het Fraunhofer Instituut is vocht een van de belangrijkste euvels in gebouwen door heel Europa. Het wordt voornamelijk veroorzaakt door inadequate bouwconstructies en te weinig aandacht van de bewoner voor voldoende ventilatie. Als gevolg daarvan kan er schimmel ontstaan. Het risico hierop kan echter worden teruggedrongen door bij een renovatie de juiste bouwmaterialen te kiezen.

In april 2016 heeft de VELUX Groep het RenovActive project in België afgerond: de renovatie van een woning gebaseerd op de Active House principes. Deze principes richten zich op de bouwkundige kwaliteit van een gebouw, gezondheid, comfort en welzijn, energie-efficiëntie en milieuvriendelijkheid.

Een essentieel onderdeel van modernisatie is het voorkomen van vocht en schimmel binnenshuis, wat gegarandeerd lukt als er een natuurlijke en continue luchtstroom in het huis aanwezig is.

De white paper van Fraunhofer IBP Towards an identification of European indoor environments’ impact on health and performance vindt u hiernaast.

Lees meer over RenovActive op: http://pers.velux.nl/velux-lanceert-renovactive/

Het nieuwe onderzoek, waarin meer dan 200 wetenschappelijke onderzoeken systematisch opnieuw werden bekeken, wijst uit dat sommige scholen CO₂-gehaltes hebben tussen de aanbevolen norm van 1.000 tot 2.000 ppm. Bij veel scholen zijn de gehaltes echter meer dan 2.000 ppm en in sommige gevallen hebben onderzoekers waardes gemeten tot wel 6.000 ppm. Daarnaast voldeden niet alle scholen aan de daglichtfactor van 3-5%, de aanbevolen hoeveelheid daglicht in klaslokalen.

Beter binnenklimaat leidt tot betere prestaties
De onderzoekers concludeerden tevens dat het verbeteren van de ventilatie, het terugdringen van de CO₂-concentratie en het vergroten van de hoeveelheid daglicht in klaslokalen de prestaties van leerlingen aanzienlijk verbetert. Kinderen leren sneller, kunnen zich beter concentreren en het verzuim is lager. De onderzoekers kwamen tot de conclusie dat de snelheid waarmee scholieren werken tot wel 15% omhoog gaat door simpelweg meer te ventileren.

Prof. Dr. Gunnar Grün, hoofdonderzoeker op het Fraunhofer IBP vertelt: “Ons onderzoek toont aan dat de kwaliteit van het binnenklimaat op scholen, wat betreft toegang tot daglicht en frisse lucht, een significant effect heeft op de leercapaciteiten van kinderen. We hebben geconstateerd dat veel scholen in Europa geen optimaal binnenklimaat hebben en daarom hopen we dat dit rapport overheden aanzet tot actie.”

Betere schoolprestaties stimuleren economische groei
Betere prestaties in het onderwijs hebben namelijk niet alleen voordelen voor de individuele leerling. Als het niveau van onderwijs in Europese landen vergeleken wordt aan de hand van PISA testscores, een internationaal peilingonderzoek van de OECD naar de kennis en vaardigheden van 15-jarigen, toont dit aan dat er een relatie is met de economische groei in deze landen. Het onderzoeksrapport laat zien dat als schoolprestaties van kinderen met 2,8% verbeteren, de economische groei van dat land met 6,7% tot 9,5% stijgt (gebaseerd op BNP per hoofd van de bevolking).

“Deze resultaten bewijzen dat een gezond binnenklimaat op scholen bij Europese overheden een hogere prioriteit moet krijgen. Betere en gezondere schoolgebouwen leiden niet alleen tot slimmere leerlingen, ze zijn ook goed voor de economie vanwege de verhoogde productiviteit. Ik weet zeker dat dit onderzoek het onderwerp van discussie zal zijn en zal fungeren als katalysator van een positieve verandering op Europese scholen,” vertelt Michel Sombroek van VELUX Nederland.

Hoe kunnen we het binnenklimaat op scholen verbeteren
In de conclusies van het rapport wordt een aantal manieren genoemd om het binnenklimaat op scholen te verbeteren. Natuurlijke ventilatie is al opgenomen in het ontwerp van de meeste scholen in Europa. Om te beginnen, zou daarom tijdens de les meer tijd moeten worden genomen om te ventileren. Maar mechanische ventilatiesystemen, zoals gemotoriseerde ramen, kunnen ook zorgen voor een optimale luchtkwaliteit, zonder dat leraren hun gedrag tijdens de les hoeven aan te passen. Door vochtgehaltes, CO₂-concentraties en temperaturen te monitoren, schakelt het systeem zichzelf simpelweg in als er frisse lucht nodig is. Een andere mogelijkheid zijn hybride ventilatiesystemen, zoals natuurlijke ventilatie in combinatie met ventilatoren. Deze systemen combineren de voordelen van natuurlijke en geautomatiseerde ventilatie. Het rapport geeft ook aan dat wat daglicht betreft, ramen in het dak de inval van natuurlijk daglicht met 50% kunnen verhogen.

Het technische document ‘Impact of the indoor environment on learning in schools in Europe’ van Fraunhofer IBP vindt u hiernaast.

Een andere belangrijke conclusie van de onderzoekers is dat scholieren in klaslokalen met meer raamoppervlak op het zuiden en voldoende zonwering, hogere scores behalen. Dit betekent dat het belangrijk is om ramen op de juiste plaats in een gebouw te positioneren en te investeren in systemen die het zonlicht, als het nodig is, kan reguleren en temperen.

Het belang van daglicht in scholen en de invloed op leerprestaties
Het onderzoek uitgevoerd door het wetenschappelijke onderzoeksteam EPAR (Epidemiologie van Allergieën en Longziektes), onderdeel van onderzoeksinstituut IPLESP Pierre Louis Instituut voor Epidemiologie en Algemene Gezondheid) (een samenwerkingsverband tussen universiteit UPMC en onderzoeksinstituut INSERM). Isabella Annesi-Maesano, Onderzoeksdirecteur van EPAR, licht toe: “Eerdere onderzoeken hebben de voordelen van daglicht in algemene zin aangetoond, maar deze Europese studie toont aan dat toegang tot meer daglicht door grotere ramen een positieve invloed heeft op de leerprestaties van kinderen. In combinatie met recente onderzoeken naar het belang van goede luchtkwaliteit in gebouwen, verwachten we dat voorwaarden voor het binnenklimaat op scholen vanaf nu hoger op de agenda komt te staan.”

Bij de studie waren 2.837 kinderen (in de leeftijd van 9 tot 12 jaar), in 148 klaslokalen in 54 scholen door heel Europa betrokken. Alle kinderen maakten dezelfde wiskundige en analytische testen aan het begin van de schooldag. “Bij de VELUX Groep weten we al heel lang wat de invloed is van daglicht op het welzijn en de productiviteit van mensen. Door middel van daglicht en frisse lucht zijn we al 75 jaar lang bezig leef- en werkomgevingen voor mensen over de hele wereld te verbeteren,” zegt Michel Sombroek, algemeen directeur van VELUX Nederland. ”De bevindingen van het onderzoeksrapport onderstrepen ons eigen werk op de Endrupschool en de Langebjergschool, waaruit bleek dat daglicht door het dak in de behoefte van zowel energie-efficiëntie als een goed binnenklimaat voorziet. De hoeveelheid daglicht in elk lokaal nam significant toe door de geplaatste dakramen, wat leidde tot blije en productievere scholieren en leerkrachten.”

Endrupschool
Als vervolg op het onderzoek van EPAR heeft de VELUX Groep een aanvullend onderzoek uitgebracht over de Endrupschool School in Fredensborg. Door dakramen te installeren in beide kleuterlokalen, hebben de lokalen nu een daglichtfactor van 3,7% tot 5,7%. De daglichtfactor is de meest gebruikte prestatie-indicator om de hoeveelheid daglicht in gebouwen te evalueren. Voor de renovatie waren de gemiddelde resultaten 0,8% tot 1,1%. Verder nam het aantal keer dat er elektrische verlichting werd ingeschakeld in de kleuterlokalen af met 55%, waardoor de school veel energie-efficiënter werd.

Meer informatie over de Endrupschool School: http://www.velux.com/solutions/demo-buildings/endrup-school-fredensborg-denmark

Over het Europese onderzoek
Het belang van daglicht in scholen en de invloed op leerprestaties werd onderzocht door het SINPHONIE-project (Schools Indoor Pollution and Health: Observatory Network in Europe), een complex onderzoeksproject op het gebied van gezondheid, milieu, transport en klimaatverandering dat als doel heeft om luchtkwaliteit in scholen en kinderdagverblijven te verbeteren. Het project wordt geïmplementeerd onder begeleiding van de DG Sanco (Directoraat-Generaal voor Gezondheid en Voedselveiligheid) van de Europese Commissie. 36 milieu- en gezondheidsinstanties uit 25 landen nemen deel aan het SINPHONIE-onderzoeksproject om de Regional Priority Goal III (RPG3) van het CEHAPE (Children’s Environment and Health Action Plan for Europe) te implementeren. Dit actieplan wil longziekten als gevolg van luchtvervuiling binnen en buiten voorkomen en verminderen.

Meer informatie over het onderzoek: http://www.velux.com/article/2016/daylight-boosts-academic-performance

Philomena Bluyssen, professor ‘indoor environment’ aan de TU Delft: “In de westerse wereld leven we circa 90 procent van onze tijd binnen, zoals op school, werk en thuis. Velen realiseren zich niet dat er nogal wat ziekten en aandoeningen worden veroorzaakt door binnen verblijf, waardoor dit onderwerp onvoldoende aandacht krijgt van zowel de politiek als maatschappij.”

Maatregelen voor gezonde woning
Om het binnenklimaat van woningen te verbeteren, moet volgens de onderzoekers gelet worden op een vijftal factoren: goede slaapomstandigheden, voldoende natuurlijk licht, frisse lucht, comfortabele binnentemperatuur en een gezonde vochtigheidsgraad. In Nederland is vooral vocht (22 procent) en onvoldoende frisse lucht (24 procent) een probleem. Dat zorgt er mede voor dat 66 procent van alle Nederlanders geen goede slaapomstandigheden heeft. Hierdoor zijn mensen minder productief en gaan vaker naar de dokter. Wanneer Nederlanders meer aandacht zouden besteden aan het verbeteren van het binnenklimaat in hun slaapkamer verkleinen ze het risico op vermoeidheid en een futloos gevoel met circa 50 procent.

Aanpassen van bouwregelgeving
Volgens Michel Sombroek, algemeen directeur van VELUX Nederland toont dit onderzoek aan dat de politiek en de (woning)bouwsector meer moeten samenwerken om gebouwen en woningen gezonder en leefbaarder te maken. “De komende decennia moet een groot aantal woningen en gebouwen worden verduurzaamd om de uitstoot van CO2 te verminderen. Bestaande bouwregelgeving is daarom vooral gericht op energiebesparing en daarbij zijn maatregelen voor een gezond en comfortabel binnenklimaat ondergeschikt. Nu is dan ook het moment om wetgeving aan te passen zodat er ruimte komt voor een integrale aanpak waarbij woningen en gebouwen zowel energiezuinig, milieuvriendelijk als gezond en comfortabel worden gemaakt".

Healthy Buildings Day in Brussel
De resultaten van de Healthy Homes Barometer 2016 worden vandaag gepresenteerd tijdens de Healthy Buildings Day in Brussel. Een internationaal congres georganiseerd door de VELUX Groep voor beleidsmakers, politici, wetenschappers en industrie. Tijdens dit congres wordt uitgebreid aandacht besteed aan het belang van een gezond binnenklimaat in gebouwen en besproken hoe dit thema hoger op de politieke en maatschappelijke agenda kan worden gezet. 

Lees meer over het belang van gezonde gebouwen op: https://www.velux.nl/healthyhomes

Enige merk uit bouwbranche
De 14^e plaats van VELUX valt extra op, omdat er in de top 40 vooral organisaties uit de auto-, mode-, retail- en amusementsbranche de boventoon voeren. “Wij zijn erg trots dat consumenten ons op zo’n mooie plaats in de Inspirerende 40 neerzetten. We blijven daarmee grote inspirerende merken als Nike, Apple, Triodos Bank, KLM, Starbucks en Coca Cola voor,” vertelt Michel Sombroek, algemeen directeur van VELUX Nederland verheugd.

Inzichten uit de Inspirerende 40
Voor inspirerende organisaties is innovatie een noodzakelijk middel om de idealen te realiseren, niet om te overleven. “Inspirerende organisaties varen een eigen koers die mensen willen volgen. Een duidelijke visie en rol in de maatschappij worden hierbij steeds belangrijker. Het zijn organisaties die de aandacht trekken en inspireren, innoveren in de hele productieketen en in communicatie. Zo brengt VELUX bijvoorbeeld licht in het leven van mensen,” aldus Van Zoelen.

De VELUX Groep heeft zich altijd ingezet om nieuwe mogelijkheden te ontwikkelen voor toegang tot daglicht en frisse lucht, en om iets terug te geven aan de maatschappij. “Als onderdeel van ons 75-jarig bestaan volgend jaar geven we betaalbare en duurzame zonnelampen weg, die in Afrikaanse regio’s zonder elektriciteit kunnen zorgen voor betrouwbare duurzame verlichting. Maar ook is er de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in duurzame productinnovaties. Daarnaast heeft de VELUX Groep in 2007 besloten zich in te zetten om negatieve effecten van klimaatverandering te helpen voorkomen en met oplossingen te komen voor het verminderen van de C02-uitstoot van gebouwen. Het belangrijkste uitgangspunt hierbij is echter dat ook de gezondheid en het welzijn van de bewoners van deze gebouwen wordt verbeterd. Want het creëren van betere leefomgevingen voor mensen met voldoende daglicht en frisse lucht blijft onze belangrijkste missie,” aldus Sombroek.

“Als ontwerpers moeten we ons richten op het creëren van een positief welzijn voor mensen in plaats van te bouwen om ziektes te voorkomen. Hierbij speelt daglicht een cruciale rol,” aldus professor Koen Steemers van Cambridge University. In zijn inleidende toespraak tijdens het VELUX Daylight Symposium 2015 introduceerde hij zijn nieuw concept; 'stimulatie-architectuur'. Hierbij stimuleren gebouwen mensen om te verbinden, actief te zijn en te blijven leren en zo te zorgen voor een betere gezondheid en meer geluk.

Proactief ontwerpen met daglicht liep als een rode draad door de 35 lezingen tijdens het symposium bijgewoond door meer dan 350 deelnemers uit alle delen van de wereld, waaronder een groep architecten en professoren uit Nederland. David Nelson, Head of Design bij Foster + Partners, toonde de veelzijdige mogelijkheden van ontwerpen met daglicht door de indrukwekkende wereldwijde portfolio van zijn bedrijf te laten zien. Voorbeelden van China tot de VS en Europa toonden aan dat daglicht als een sleutel tot duurzame gebouwen wereldwijd in beweging is.

Mensen moeten meer naar buiten en daglicht naar binnen
“Om te zorgen dat mensen meer worden blootgesteld aan daglicht kunnen we twee dingen doen: meer mensen naar buiten krijgen en meer daglicht naar binnen brengen,” dat zei Christoph Reinhart van het MIT Sustainable Design Lab. “Idealiter doen we beiden tegelijk.” Hij verbreedde daarmee het perspectief van daglicht in individuele gebouwen naar daglicht als startpunt van verandering, gezondheid en geluk in stedelijke omgevingen die steeds dichter bebouwd zijn.

Blootstelling aan licht is als een medicijn, het verandert iets in je lichaam
Een terugkerend thema tijdens het symposium was hoe daglichtontwerpen de natuurlijke, dagelijkse en seizoensgebonden ritmes van de mens, die meer dan 90 procent van de tijd in gebouwen doorbrengt, kan ondersteunen. In haar tot nadenken stemmende lezing “First – do no harm”, pleitte Deborah Burnett voor een nauwere samenwerking tussen ontwerpers en doctoren om zeker te weten dat de voorgestelde lichtoplossingen echt zo gunstig zijn voor de menselijke gezondheid.

Nog specifieker werd gedurende het symposium gekeken naar hoe daglicht kan zorgen voor een sneller herstel van patiënten in ziekenhuizen en betere leerprestaties van kinderen op school.

10 jaar Daylight Symposium laat ontwikkeling zien

Behoefte aan nieuwe regelgeving
Tijdens het symposium werden ook verschillende onderzoeken, perspectieven, tools en ontwerpen naar voren gebracht, die kunnen inspireren om op een andere manier na te denken over de ontwerpen van woningen, werkplekken en publieke gebouwen. De welwillendheid van de eigenaars en ontwerpers van een gebouw is daarbij een belangrijke stap op weg naar gezondere gebouwen. Om het proces daadwerkelijk te bespoedigen en daglichtonderzoek om te zetten naar grootschalige praktijkoplossingen, spelen echter ook nieuwe praktijkvoorbeelden, wetgeving en wetgevers een belangrijke rol. Daglichtmeeteenheden en -regelgeving was dan ook één van de belangrijkste onderwerpen op de tweede dag van het symposium.

“We moeten nieuwe manieren creëren om de prestaties van daglichttoetreding te beoordelen door de locatie, oriëntatie en seizoensgebonden gegevens van een gebouw aan elkaar te koppelen en deze informatie op een manier weer te geven die door besluitvormers eenvoudig te begrijpen en te gebruiken is,” zei Bernard Paule van Estia in Zwitserland.

Marc Fontoynont introduceerde daarop het ontwerp voor de nieuwe European Daylight Standard, die binnenkort zal worden verzonden in een openbaar onderzoek. Marc is de covenor van de CEN TC169 werkgroep. De nieuwe norm bevat aanbevelingen voor de minimale voorziening van daglicht en uitzicht, blootstelling aan zonlicht en bescherming tegen verblinding.

Internationaal Jaar van het Licht 2015
Het VELUX Daylight Symposium vierde haar 10-jarig bestaan met dit zesde evenement gehouden in het door de Verenigde Naties en de Unesco uitgeroepen ‘Internationaal Jaar van het Licht 2015’. John Dudley, initiatiefnemer en voorzitter van het Jaar van het Licht, benadrukte in zijn openingstoespraak dat het Jaar van het Licht een belangrijke bijdrage kan leveren om aan het algemene publiek en de politiek de centrale rol van daglicht in de moderne samenleving te laten begrijpen. Want het is essentieel dat iedereen zich hiervan bewust is.

Bekijk meer impressies van het VELUX Daylight Symposium op http://thedaylightsite.com/